fa عوامل موثر و تعیین کننده خلق نقدینگی بانک‌های تجاری اقتصاد ایران با تاکید بر نقش رشد اعتبارت و اندازه بانکی تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:16px;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span b="" lang="FA" nazanin="">پس از بحران‌های مالی جهان مسئله خلق نقدینگی بانک‌ها بر اساس ساختار ترازنامه‌ای، چگونگی محاسبه آن و حساسیت آن نسبت به تغییر در سایر متغیرهای کلان اقتصادی و بانکی به عنوان یکی از موضوعات بحث برانگیز در میان تئورسین‌های اقتصادی محسوب گردید. از طرف دیگر اهمیت متغیرهای اندازه بانکی و اعطای تسهیلات و اعتبارت به عنوان یکی از مهمترین مولفه‌ی اثرگذار بر آن به شمار می‌رود. از این رو هدف این مطالعه بررسی ارتباط بین متغیرهای اندازه بانکی و تسهیلات بانکی بر شاخص خلق نقدینگی بانک‌های تجاری ایران در بین سال‌های 1402-1384 است. برای این منظور ابتدا شاخص خلق نقدینگی بر اساس اقلام ترازنامه بانک در چارچوب سه طبقه دارایی‌ها و بدهی‌های نقد، نیمه نقد و غیر نقد محاسبه گردید. در ادامه پس از بررسی آزمون‌های همخطی، وابستگی مقطعی، ناهمگنی شیب، مانایی نسل اول و دوم و همجمعی، اثرات بلندمدت اندازه بانکی و اعتبارت بانکی بر خلق نقدینگی در سه الگوی داده‌های تلفیقی پانل (</span><span dir="LTR" new="" roman="" times="">Pooled</span><span b="" lang="FA" nazanin="">)، رگرسیون گشتاور تعمیم یافته (</span><span dir="LTR" new="" roman="" times="">GMM</span><span b="" lang="FA" nazanin="">) و </span><span b="" lang="FA" nazanin="">روش </span><span b="" lang="AR-SA" nazanin="">داده‌های کمترین مربعات تعمیم‌یافته</span><span b="" lang="FA" nazanin=""> (</span><span dir="LTR" new="" roman="" times="">GLS</span><span b="" lang="FA" nazanin="">)</span><span b="" lang="FA" nazanin=""> مورد بررسی قرار گرفت. نتایج این تحقیق نشان دهنده ارتباط مثبت بین اندازه بانک و تسهیلات اعطایی با شاخص خلق نقدینگی بانک‌های تجاری است. همچنین نتایج آزمون علیت دومیترسکو </span><span arial="" lang="FA">&ndash;</span><span b="" lang="FA" nazanin=""> هورلین (</span><span dir="LTR" new="" roman="" times="">D&H</span><span b="" lang="FA" nazanin="">) نشان دهنده وجود علیت دو طرفه بین شاخص خلق نقدینگی و اندازه بانکی و تسهیلات اعطایی است. از طرف دیگر سایر نتایج نشان دهنده وجود اثرات مثبت و معنادار شاخص ریسک اعتباری و نرخ کفایت سرمایه بر خلق نقدینگی می‌باشد. در طی این دوره متغیر ثبات بانکی و بازده داریی اثر منفی بر شاخص خلق نقدینگی بانک‌ها داشته‌اند. در ادامه این تحقیق تحلیل حساسیت بر اساس رگرسیون میانگین گروهی تلفیقی (</span><span dir="LTR" new="" roman="" times="">PMG</span><span b="" lang="FA" nazanin="">) و آزمون علیت</span> <span b="" lang="FA" nazanin="">جوودیس، کاراویاس و سارافیدیس </span><span b="" lang="FA" nazanin="">(</span><span dir="LTR" new="" roman="" times="">JKS</span><span b="" lang="FA" nazanin="">)</span><span b="" lang="FA" nazanin=""> بررسی شده است.</span></span></span></span><br> &nbsp;</span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span new="" roman="" times="">After the global financial crisis, the issue of bank liquidity creation&mdash;based on balance sheet structure, its calculation, and its sensitivity to changes in macroeconomic and banking variables&mdash;became a contentious topic among economic theorists. On the other hand, the importance of bank size and credit facilities has been recognized as one of the most critical factors influencing liquidity creation. Therefore, this study aims to examine the relationship between bank size, bank credit, and the liquidity creation index of Iranian commercial banks between 2005 and 2023. First, the liquidity creation index was calculated based on balance sheet items, categorized into three classes: cash, semi-cash, and non-cash assets and liabilities. The long-term effects of bank size and bank credit on liquidity creation were analyzed using three models: pooled panel data, generalized method of moments (GMM), and generalized least squares (GLS). The findings reveal a positive relationship between bank size, credit, and the liquidity creation index of commercial banks. Additionally, the Dumitrescu & Hurlin (D&H) causality test indicates a bidirectional causal relationship between liquidity creation and both bank size and credit facilities. Other results show that the credit risk index and capital adequacy ratio have a positive and significant impact on liquidity creation. Finally, the study conducted a sensitivity analysis using pooled mean group (PMG) regression and the Juodis, Karavias & Sarafidis (JKS) causality test to further validate the findings.</span></span></div> خلق نقدینگی, اندازه بانک, اعتبارات و تسهیلات, ثبات بانکی, اقتصاد ایران Liquidity creation, bank size, credits, banking stability, Iranian economy 0 0 http://mieaoi.ir/browse.php?a_code=A-10-1768-1&slc_lang=fa&sid=1 Davoud Mahmoudinia داود محمودی نیا d.mahmoudinia@vru.ac.ir 100319475328460015730 100319475328460015730 Yes Associate Professor, Economic Department, Vali-e-Asr University of Rafsanjan, Rafsanjan, Iran دانشیار گروه اقتصاد، دانشگاه ولی‌عصر(عج) رفسنجان، رفسنجان، ایران Hamideh Akbarpour MosaAbadi حمیده اکبرپور موسی آبادی H.akbarpor1383@gmail.com 100319475328460015731 100319475328460015731 No Master of Economics, Vali-e-Asr University of Rafsanjan, Rafsanjan Iran کارشناسی ارشد گروه اقتصاد، دانشگاه ولی عصر(عج) رفسنجان، رفسنجان، ایران