Islamic Economics & Banking

fa طراحی الگوی ترکیبی تحلیل ریسک تقلب مالیاتی با رویکرد پژوهش آمیخته Designing a Hybrid Model for Tax Fraud Risk Analysis Using a Mixed-Methods Approach تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">این پژوهش در نقطه تلاقی ادبیات تقلب مالیاتی و رویکردهای ساختاری ـ زمینه‌ای در تحلیل رفتارهای اقتصادی منحرف قرار می‌گیرد و می‌کوشد فهمی چندسطحی و زمینه‌مند از ریسک تقلب در بستر خاص نظام مالیاتی ایران ارائه کند. در سطح نظری، تلاش شده است از سیطره تبیین‌های صرفاً فردمحور فراتر رفته و منطق تولید ریسک تقلب در پیوند میان ساختار، زمینه و راهبرد بازتعریف شود. در این رساله، با هدف طراحی و تبیین الگویی ترکیبی برای تحلیل ریسک تقلب مالیاتی در سازمان امور مالیاتی ایران، از رویکرد آمیخته اکتشافی ـ تبیینی استفاده شده است. در گام نخست، با به‌کارگیری نظریه داده‌بنیاد و مصاحبه‌های نیمه‌ساخت‌یافته عمیق با مدیران، ممیزان و خبرگان، مقوله‌های اصلی مؤثر بر تقلب مالیاتی استخراج شد. نتایج کدگذاری باز، محوری و انتخابی نشان داد که «فشارهای ساختاری» (نهادی، قانونی، فناوری و عملکردی) و «شرایط زمینه‌ای» (ساختار و فرهنگ سازمانی، پیچیدگی و ابهام مقررات، کیفیت زیرساخت اطلاعاتی) بستر مولد ریسک تقلب را شکل می‌دهند و با جهت‌دهی به «راهبردهای کنشگران» (انطباقی، فرصت‌جویانه و خنثی‌سازی) به پیامدهای فردی، سازمانی و نهادی منجر می‌شوند. اعتبار و اعتمادپذیری داده‌های کیفی از طریق مقایسه مستمر، بازبینی مشارکت‌کنندگان و نگهداری ردپای پژوهشی تضمین شد. در گام دوم، بر مبنای مقوله‌های کیفی، پرسشنامه‌ای توسعه و داده‌ها از ذی‌نفعان منتخب گردآوری و مدل مفهومی با معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) آزمون شد. یافته‌ها نشان داد فشارهای ساختاری اثری معنادار و قوی بر ریسک و راهبردهای تقلب دارد و شرایط زمینه‌ای نیز به‌طور مستقیم راهبردها را تبیین می‌کند؛ در حالی‌که نقش تعدیل‌گری جهت‌گیری مدیریتی معنادار نشد و ریسک، بیش از آن‌که منبع علّی مستقل باشد، برساختی بازتابی از برهم‌کنش فشار و زمینه ظاهر شد. الگوی ترکیبی نهایی، ریسک تقلب مالیاتی را پیامدی پویا از تعامل ساختار، زمینه و راهبرد دانسته و ضمن نقد کفایت الگوهای کلاسیک، دلالت‌های سیاستی روشنی برای اصلاح ساختارها، کاهش فرصت‌های تقلب و ارتقای تمکین مالیاتی ارائه می‌کند.  </div> <div style="text-align: justify;">This study is situated at the intersection of tax fraud literature and structural–contextual approaches to the analysis of deviant economic behavior, aiming to provide a multi-level and context-sensitive understanding of fraud risk within the specific setting of Iran’s tax system. At the theoretical level, the study moves beyond purely individualistic explanations and reconceptualizes the logic of tax fraud risk formation through the interplay of structure, context, and strategy. To this end, an exploratory–explanatory mixed-methods design was employed to develop and articulate a hybrid model for analyzing tax fraud risk within the Iranian National Tax Administration. In the first stage, grounded theory was applied through in-depth semi-structured interviews with managers, tax auditors, and domain experts to identify the core categories shaping tax fraud. The results of open, axial, and selective coding revealed that “structural pressures” (institutional, legal, technological, and performance-related) and “contextual conditions” (organizational structure and culture, regulatory complexity and ambiguity, and the quality of information infrastructure) constitute the generative environment of fraud risk. These factors, by shaping “actors’ strategies” (adaptive, opportunistic, and neutralization strategies), ultimately lead to individual, organizational, and institutional consequences. The credibility and trustworthiness of qualitative findings were ensured through constant comparison, participant validation, and the maintenance of an audit trail. In the second stage, a survey instrument was developed based on the qualitative categories, and data were collected from selected stakeholders. The conceptual model was then tested using Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM). The findings indicate that structural pressures exert a strong and significant effect on both tax fraud risk and fraud strategies, while contextual conditions directly explain the adoption of such strategies. In contrast, the moderating role of managerial orientation was not statistically significant, and tax fraud risk emerged less as an independent causal driver and more as a reflective construct shaped by the interaction of structural pressures and contextual conditions. The final hybrid model conceptualizes tax fraud risk as a dynamic outcome of the interaction between structure, context, and strategy. By challenging the sufficiency of classical models, the study provides clear policy implications for structural reform, reduction of fraud opportunities, and enhancement of tax compliance.  </div> ریسک تقلب مالیاتی, راهبردهای تقلب, فشارهای ساختاری, شرایط زمینه‌ای, نظریه داده‌بنیاد, مدل معادلات ساختاری (PLS-SEM) Tax Fraud Risk, Fraud Strategies, Structural Pressures, Contextual Conditions, Grounded Theory, Structural Equation Modeling (PLS-SEM) 0 0 http://mieaoi.ir/browse.php?a_code=A-10-1962-1&slc_lang=fa&sid=1 Reza abbasnezhad رضا عباس نژاد 1379500524@iau.ir 100319475328460016153 100319475328460016153 No Department of Accounting, Ta.C., Islamic Azad University, Tabriz, Iran گروه حسابداری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران Mehdi Aghabeigi مهدی آقا بیگی mehdi.mab@iau.ac.ir 100319475328460016154 100319475328460016154 Yes Department of Accounting, Male.C., Islamic Azad University, Malekan, Iran. گروه حسابداری، واحد ملکلن، دانشگاه آزاد اسلامی، ملکان، ایران Yaghoub Aghdam Mazraeh یعقوب اقدم مزرعه aghdam.acc@iau.ac.ir 100319475328460016155 100319475328460016155 No Department of Accounting, Sou.C., Islamic Azad University, Sofian, Iran. گروه حسابداری، واحد صوفیان، دانشگاه آزاد اسلامی، صوفیان، ایران