fa طراحی و اعتبارسنجی مدل مدیریت راهبردی هزینه مبتنی بر زنجیره ارزش و اثر آن بر عملکرد مالی شرکت‌های بورس تهران تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="font-size:16px;"><span style="line-height:2;"><span dir="RTL" lang="FA">پژوهش حاضر باهدف طراحی و اعتبارسنجی مدل مدیریت راهبردی هزینه مبتنی بر زنجیره ارزش و اثر آن بر عملکرد مالی و ارزش شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران انجام‌شده است. این پژوهش ازنظر هدف کاربردی و ازنظر ماهیت، آمیخته اکتشافی-تبیین است که در سه مرحله اجرا شد. در مرحله کیفی، با استفاده از روش تحلیل مضمون و مصاحبه با ۱۲ خبره، ابعاد مدل در قالب پنج مضمون اصلی شامل مدیریت مالی تدارکات، مدیریت هزینه در فرایندهای ساخت، مدیریت لجستیک و سرمایه در گردش، مهندسی مالی بازاریابی و فروش، و حاکمیت شرکتی شناسایی گردید. در مرحله کمّی، مدل استخراج‌شده با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری (</span>PLS-SEM) اعتبار سنجی شد و نتایج نشان داد هر پنج بعد اثر مثبت و معناداری بر کاهش هزینه استراتژیک دارند.<span dir="RTL" lang="FA">&nbsp;در مرحله تجربی، اثر شاخص ترکیبی کاهش هزینه استراتژیک بر عملکرد مالی و ارزش شرکت با استفاده از داده‌های تابلویی ۱۰۹ شرکت در بازه ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۳ و با به‌کارگیری مدل‌های رگرسیونی پانل با اثرات ثابت و روش </span>GLS مقطعی آزمون شد. یافته‌ها نشان داد که شاخص ترکیبی کاهش هزینه استراتژیک در هر سه مدل، اثر مثبت و معنادار در سطح ۱٪ بر بازده دارایی‌ها (۰.۰۸۴)، بازده حقوق صاحبان سهام (۰.۱۳۷) و ارزش شرکت (۰.۲۹۶) دارد. همچنین، شبکه عصبی مصنوعی با ضریب تعیین ۰.۷۳۵ در مجموعه آزمون، قدرت پیش‌بینی بالاتری نسبت به مدل‌های رگرسیون خطی (با R&sup2; حدود ۰.۴۵ تا ۰.۵۲) از خود نشان داد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که مدیریت راهبردی هزینه در سطح زنجیره ارزش، با هم‌افزایی میان کارایی عملیاتی، بهینه‌سازی سرمایه در گردش و مدیریت هوشمندانه تأمین‌کنندگان و مشتریان، می‌تواند ضمن بهبود سودآوری، به افزایش ارزش بازار شرکت و خلق ثروت برای سهامداران منجر شود. بر اساس نتایج، به مدیران شرکت‌ها پیشنهاد می‌شود رویکرد کاهش هزینه را از سطح عملیاتی به سطح راهبردی و یکپارچه در کل زنجیره ارزش ارتقا دهند و به سیاست‌گذاران بازار سرمایه توصیه می‌شود با تدوین دستورالعمل‌های افشای هزینه‌ها مبتنی بر زنجیره ارزش، زمینه را برای افزایش شفافیت مالی فراهم آورند.</span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="line-height:2;"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:&quot;Times New Roman&quot;,serif">This study aims to design and validate a strategic cost management model based on the value chain and to examine its impact on the financial performance and value of companies listed on the Tehran Stock Exchange. The research is applied in nature and employs an exploratory-explanatory mixed-methods design, conducted in three stages. In the qualitative stage, using thematic analysis and interviews with 12 experts, the model&#39;s dimensions were identified across five main themes: financial management of procurement, cost management in manufacturing processes, logistics and working capital management, financial engineering of marketing and sales, and corporate governance. In the quantitative stage, the derived model was validated using Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM); results indicated that all five dimensions have a positive and significant effect on strategic cost reduction. In the empirical stage, the impact of the composite strategic cost reduction index on financial performance and firm value was tested using panel data from 109 companies (covering the period from 2015 to 2024) and employing fixed-effects panel regression models alongside the cross-sectional GLS method. Findings revealed that the composite strategic cost reduction index has a positive and significant effect (at the 1% level) on Return on Assets (0.084), Return on Equity (0.137), and firm value (0.296) across all three models. Furthermore, an artificial neural network&mdash;achieving a coefficient of determination (R&sup2;) of 0.735 in the test set&mdash;demonstrated superior predictive power compared to linear regression models (which yielded R&sup2; values between approximately 0.45 and 0.52). Research findings indicate that strategic cost management across the value chain&mdash;leveraging synergies between operational efficiency, working capital optimization, and the intelligent management of suppliers and customers&mdash;can enhance profitability while simultaneously increasing the firm&#39;s market value and generating shareholder wealth. Based on these results, corporate managers are advised to elevate their cost-reduction approach from the operational level to a strategic, integrated level spanning the entire value chain; furthermore, capital market policymakers are encouraged to foster greater financial transparency by formulating guidelines for value-chain-based cost disclosure.</span></span></span></span></div> مدیریت هزینه استراتژیک, زنجیره ارزش, عملکرد مالی, ارزش شرکت, شبکه عصبی مصنوعی, داده‌های تابلویی Strategic cost management, value chain, financial performance, firm value, artificial neural network, panel data. 0 0 http://mieaoi.ir/browse.php?a_code=A-10-2014-1&slc_lang=fa&sid=1 Abbas Hussein Ashour عباس حسین عاشور abbas.h.ashour@stu.edu.iq 100319475328460015717 100319475328460015717 Yes Associate Professor, Amarah Polytechnic College, Southern Technical University, Amarah, Iraq. استادیار، گروه حسابداری، دانشکده پلی‌تکنیک عماره، دانشگاه فنی جنوبی، عماره، عراق