Islamic Economics & Banking

fa الگوی محدودسازی انحراف مصرف تسهیلات در صنعت بانکداری با رویکرد رئالیسم انتقادی The Pattern for Limiting the Diversion of Bank Facilities in the Banking Sector through a Critical Realism Perspective تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">پژوهش حاضر با هدف تبیین و واکاوی عوامل مؤثر بر انحراف مصرف تسهیلات بانکی و تدوین راهبردهای کارآمد جهت پیشگیری و محدودسازی این پدیده در نظام بانکداری کشور تبیین شده است. این مطالعه از منظر هدف، در زمره پژوهش‌های توسعه‌ای-کاربردی قرار دارد و جهت پاسخ‌گویی به مسئله پژوهش، از رویکرد روش‌شناختی آمیخته (کیفی-کمی) بهره جسته است. همچنین دوره زمانی انجام پژوهش سال‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ می‌باشد. در فاز کیفی پژوهش، ابتدا با کاربست روش نظریه داده‌بنیاد (گراندد تئوری)، شاخص‌ها و مقوله‌های کلیدی اثرگذار بر انحراف مصرف تسهیلات احصاء گردید. جامعه آماری این بخش را نخبگان حوزه بانکداری، متخصصان دانشگاهی و کارشناسان رسمی دادگستری در امور بانکی تشکیل دادند که مشارکت‌کنندگان با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و از طریق مصاحبه‌های ساختاریافته داده‌های کیفی مورد واکاوی قرار گرفتند. در فاز کمی، به منظور اعتبارسنجی الگو و سنجش میزان تأثیرگذاری هر یک از مؤلفه‌های نوظهور، پرسش‌نامه‌ای محقق‌ساخته بر پایه مفاهیم استخراج‌شده از بخش کیفی طراحی گردید. جامعه آماری این مرحله شامل مدیران ارشد، رؤسای شعب بانکی، اساتید دانشگاهی و دانشجویان دکتری بانکداری و مهندسی مالی تشکیل یافتند که با فرمول کوکران نمونه‌گیری شدند. تحلیل داده‌های این بخش با روش مدل‌سازی معادلات ساختاری و به کمک نرم‌افزار PLS3 صورت پذیرفت. یافته‌ها نشان داد که عوامل مؤثر و تعیین‌کننده بر انحراف مصرف تسهیلات بانکی شامل: نوسانات نرخ ارز و بازار پول، تداخل بانکی و تجاری، محدودیت مالی بین‌المللی، برآیند ساختارهای نهادی، ابزارهای نظارت مالی، تخصیص بهینه منابع و مصارف بانکی، تورم و سود ثابت، مؤلفه‌های فرهنگی و اجتماعی، سامانه پایش مصرف، سیاست‌زدگی مدیریتی، خلأ و نقص قوانین و نظارت و قراردادهای مشارکتی می‌باشند که در این میان، محدودیت مالی بین‌المللی و نوسانات نرخ ارز و بازار پول به ترتیب بیشترین تأثیر و مؤلفه برآیند ساختارهای نهادی کمترین تأثیر را در انحراف مصرف دارند. همچنین، تقویت ابزارهای نظارت مالی و تخصیص بهینه منابع و مصارف بانکی از مؤلفه‌های نوظهور بسترساز برای محدودسازی انحراف مصرف تسهیلات تبیین شد.</div> <div style="text-align: justify;">This study aims to elucidate and analyze the factors influencing the diversion of bank facilities (loan diversion) and to develop effective strategies to mitigate and contain this phenomenon within the national banking system. From the perspective of research objectives, this study is classified as developmental-applied, employing a mixed-methods (qualitative-quantitative) methodological approach. The study was conducted over the period of 2025-2026. In the qualitative phase, utilizing Grounded Theory, the key indices and categories affecting the diversion of bank facilities were identified. The statistical population for this phase consisted of banking experts, academic specialists, and official judicial experts in banking affairs, who were selected via purposive sampling and analyzed through semi-structured interviews. In the quantitative phase, to validate the model and assess the impact of each emergent factor, a researcher-made questionnaire was developed based on concepts derived from the qualitative phase. The statistical population for this stage included senior bank managers, bank branch managers, academic professors, and PhD candidates in Banking and Financial Engineering, who were sampled using Cochran's formula. Data analysis was performed using Structural Equation Modeling (SEM) via SmartPLS 3 software. The findings indicate that the factors influencing the diversion of bank facilities include: fluctuations in exchange rates and the money market, the conflation of banking and commercial activities, international financial constraints, institutional structural outcomes, financial monitoring tools, optimal allocation of banking resources and uses, inflation and fixed interest rates, socio-cultural components, consumption monitoring systems, managerial politicization, legal and regulatory gaps, and participatory contracts. Among these, "international financial constraints" and "fluctuations in exchange rates and the money market" exerted the highest impact, whereas "institutional structural outcomes" had the least impact on loan diversion. Furthermore, the strengthening of financial monitoring tools and the optimal allocation of banking resources were identified as emergent foundational components for curbing the diversion of bank facilities</div> انحراف مصرف تسهیلات, بنگاه‌داری در بانک‌ها, مطالبات معوق, ریسک وصول, رئالیسم انتقادی Diversion of Bank Facilities (Loan Diversion), Banking Business/Corporate Banking, Non-Performing Loans (NPLs), Collection Risk, Critical Realism 0 0 http://mieaoi.ir/browse.php?a_code=A-10-2037-1&slc_lang=fa&sid=1 Vahid Rahnamai Bonab وحید رهنمای بناب 1583410732@iau.ir 100319475328460016118 100319475328460016118 No Department of Accounting, Ta.C., Islamic Azad University, Tabriz, Iran گروه حسابداری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران Yaghoub Aghdam Mazraeh یعقوب اقدم مزرعه aghdam.acc@iau.ac.ir 100319475328460016119 100319475328460016119 Yes Department of Accounting, Sou.C., Islamic Azad University, Sofian, Iran گروه حسابداری، واحد صوفیان، دانشگاه آزاد اسلامی، صوفیان، ایران Rasoul Baradaran Hassanzadeh رسول برادران حسن زاده 1375801041@iau.ir 100319475328460016120 100319475328460016120 No Department of Accounting, Ta.C., Islamic Azad University, Tabriz, Iran گروه حسابداری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران Younes Badavar Nahandi یونس بادآور نهندی 1378282493@iau.ir 100319475328460016121 100319475328460016121 No Department of Accounting, Ta.C., Islamic Azad University, Tabriz, Iran گروه حسابداری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران