Islamic Economics & Banking

fa اولویت‌بندی و تحلیل روابط علّی اجزای چارچوب کنترل داخلی کوزو در ایران: رویکرد ترکیبی دلفی، دیمتل و مدل‌سازی معادلات ساختاری به روش حداقل مربعات جزئی Prioritization and Causal Relationship Analysis of the Components of the COSO Internal Control Framework in Iran: A Combined Delphi, DEMATEL, and PLS-SEM Approach عمومى General پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">این پژوهش با هدف بررسی اهمیت نسبی و ساختار علّی اجزای پنج‌گانه چارچوب کنترل داخلی کوزو و آزمون اعتبار آن‌ها در بافت ایران انجام شده است. روش تحقیق از نوع ترکیبی ترتیبی است؛ در گام نخست، شاخص‌های پژوهش طی دلفی سه‌دوری با مشارکت ۱۵ خبره تأیید شد. در گام دوم، روابط علّی میان مؤلفه‌ها با استفاده از تکنیک دیمتل تحلیل گردید و در گام سوم، داده‌های گردآوری‌شده از ۱۶۰ پاسخ‌دهنده شامل اعضای هیئت‌علمی، حسابرسان و مدیران مالی با بهره‌گیری از آزمون فریدمن و مدل‌سازی معادلات ساختاری به روش حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان می‌دهد که ساختار نهایی شامل ۲۵ زیرمعیار در هفت مؤلفه اصلی است، به‌طوری‌که مؤلفه‌های پیشنهادی (فرهنگ و مفاهیم اسلامی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی) حفظ شدند. همچنین، ضریب تعیین اثربخشی کنترل داخلی از ۰.۴۴۴ در چارچوب پایه به ۰.۵۰۴ در چارچوب توسعه‌یافته افزایش یافت که گویای بهبود توان تبیینی مدل است. تحلیل دیمتل نیز مؤلفه‌های محیط کنترلی، فرهنگ اسلامی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی را در جایگاه عوامل اثرگذار کلیدی قرار داد. با این اوصاف، چارچوب توسعه‌یافته ظرفیت بالایی در تبیین اثربخشی کنترل داخلی در محیط اقتصادی ایران دارد، مشروط بر آنکه پیش از انتشار نهایی، ناسازگاری‌های عددی با داده‌های خام و خروجی‌های نرم‌افزاری بازنگری و تطبیق داده شوند.  </div> <div style="text-align: justify;">This research aims to investigate the relative importance and causal structure of the five components of the COSO integrated internal control framework within the context of Iran, while testing the measurement validity of each component. Employing a sequential mixed-methods design, the study first validated the indicators of each component through a three-round Delphi technique with 15 experts. In the second step, the causal relationships among the components were analyzed using DEMATEL based on data from the same 15 experts. In the third step, questionnaire data collected from 160 respondents—including faculty members, auditors, and financial managers—were analyzed using Friedman’s test and Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM). The results indicate that the final structure comprises 25 sub-criteria across seven main components, successfully retaining the two newly proposed components (Islamic culture and concepts, and social responsibility). Furthermore, the coefficient of determination (<m:omath><m:ssup><m:ssuppr></m:ssuppr></m:ssup></m:omath><m:omath><m:ssup><m:ssuppr></m:ssuppr></m:ssup></m:omath><m:omath><m:ssup><m:ssuppr><m:ctrlpr></m:ctrlpr></m:ssuppr><m:e></m:e></m:ssup></m:omath><m:omath><m:ssup><m:e></m:e></m:ssup></m:omath><m:omath><m:ssup><m:e><m:r>R</m:r></m:e><m:sup></m:sup></m:ssup></m:omath><m:omath><m:ssup><m:sup></m:sup></m:ssup></m:omath><m:omath><m:ssup><m:sup><m:r>2</m:r></m:sup></m:ssup></m:omath><img alt="" id="_x0000_i1025" src="" style="width:12pt; height:12.75pt" > ) for the effectiveness of internal control increased from 0.444 in the baseline framework to 0.504 in the extended framework, demonstrating an enhanced explanatory power. DEMATEL analysis also identified the control environment, Islamic culture, and social responsibility as key driving factors. Ultimately, while the findings strongly support the explanatory capacity of the extended framework, numerical inconsistencies within the manuscript must be reconciled with raw data and software outputs prior to final submission.  </div> کنترل داخلی؛ چارچوب کوزو؛ فرهنگ و مفاهیم اسلامی؛ مسئولیت‌پذیری اجتماعی؛ تکنیک دلفی؛ حداقل مربعات جزئی Internal Control, COSO Framework, Islamic Culture and Concepts, Social Responsibility, Delphi Technique, Partial Least Squares (PLS) 0 0 http://mieaoi.ir/browse.php?a_code=A-10-2049-1&slc_lang=fa&sid=1 Nahid Nafisi Far ناهید نفیسی‌فر n.nafisifar@iau.ir No Accounting Department, Ne.C., Islamic Azad University, Neyshabur, Iran. گروه حسابداری، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران. Mohammadreza Shoorvarzi محمدرضا شورورزی mh.shorvarzi@iau-neyshabur.ac.ir Yes Accounting Department, Ne.C., Islamic Azad University, Neyshabur, Iran. گروه حسابداری، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران. Alireza Mehrazin علیرضا مهرآذین Alireza.mehazeen@iau.ac.ir No Accounting Department, Ne.C., Islamic Azad University, Neyshabur, Iran. گروه حسابداری، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران. Abolghasem Masihabadi ابوالقاسم مسیح‌آبادی A.masihabadi@iau.ac.ir No Accounting Department, Ne.C., Islamic Azad University, Neyshabur, Iran. گروه حسابداری، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران.