1- گروه حقوق، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران 2- گروه حقوق، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران (نویسنده مسئول) ، sm.mirdadashi1351@iau.ac.ir
چکیده: (8 مشاهده)
قراردادهای مشارکتی در نظام بانکی بدون ربا، از جمله ابزارهای تخصیص منابع محسوب میشوند که بر مبنای شرکت عقدی مالکان سرمایه تنظیم میگردند. با وجود استاندارد بودن این قراردادها، درج شروطی یکجانبه در آنها موجب نادیده گرفتن حقوق مشتری و چالشهای فقهی و حقوقی شده است. این مقاله با رویکرد توصیفی–تحلیلی، به بررسی وضعیت عقود مشارکتی و شروط ضمن آن بر اساس مبانی فقه امامیه، حقوق مدنی ایران، و رویه قضایی میپردازد. نتایج پژوهش نشان داد که موانعی مانند فقدان تحول فقهی متناسب با نظام بانکی، نبود سازوکارهای اجرایی برای تحقق بانکداری اسلامی، و درج شروط خلاف مقتضای ذات عقد در قراردادها، موجب انحراف از اهداف بانکداری بدون ربا شده است. همچنین، بررسی نمونه قراردادها و رویه قضایی نشان داد که ایراداتی نظیر اعطای تسهیلات نامشروع، سفید امضا بودن فرمها، و پرداخت تسهیلات برای تسویه بدهی قبلی، موجب صدور آرای متفاوت از سوی محاکم شده است. در پایان، الگوی پیشنهادی تفکیک منابع عقود مشارکتی از بانکهای تجاری و سپردن آن به مؤسسات سرمایهگذاری، با هدف پاسخگویی کامل به نیازهای تولید و راهاندازی اقتصادی، ارائه شده است. اجرای این الگو مستلزم بازنگری قانون عملیات بانکی بدون ربا و بهرهگیری از ظرفیتهای فقهی، حقوقی و اجرایی کشور خواهد بود.
Eslami H, Mirdadashi Kari S M, Delshad E. Participatory Contracts Based on an Interest-Free Banking System and Their Implied Conditions: A Jurisprudential and Legal Perspective. mieaoi 2026; 15 (54) : 4 URL: http://mieaoi.ir/article-1-1914-fa.html
اسلامی حسین، میرداداشی کاری سید مهدی، دلشاد معارف ابراهیم. عقود مشارکتی مبتنی بر نظام بانکی بدون ربا و شروط ضمن آن از دیدگاه فقهی و حقوقی. نشریه اقتصاد و بانکداری اسلامي. 1405; 15 (54) :95-112
