fa ارزیابی شاخص بانکداری الکترنیک در استان‌ها با رویکرد تحلیل مؤلفه‌های اساسی و خوشه‌ای تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:107%"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><i><span lang="FA" style="font-size:11.5pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="background-color:#ffffff;">در سال‌های اخیر سهم ابزارهای نوین پرداخت الکترونیکی در کاهش حجم پول کاغذی قابل</span></span></span></span></i><i><span style="background-color:#ffffff;"> </span></i><i><span lang="FA" style="font-size:11.5pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="background-color:#ffffff;">توجه بوده، به نحوی که روش‌های پرداخت الکترونیکی استفاده از پول نقد را به چالش کشیده و</span></span></span></span></i><i><span style="background-color:#ffffff;"> </span></i><i><span lang="FA" style="font-size:11.5pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="background-color:#ffffff;">فرآیندها و رویه‌های سنتی بانکی و بین بانکی را متحول نموده است.</span></span></span></span></i><span style="background-color:#ffffff;"> </span><i><span lang="AR-SA" style="font-size:11.5pt"><span style="background:lime"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="background-color:#ffffff;">بانکداری الکترونیک به‌عنوان یکی از ارکان اصلی توسعه اقتصادی، نقش مهمی در تسهیل دسترسی به خدمات مالی و بهبود کارایی سیستم بانکی ایفا می‌کند. ارزیابی وضعیت بانکداری الکترونیکی در استان‌ها می‌تواند به شناسایی چالش‌ها و فرصت‌های موجود در این حوزه و بهبود سیاست‌گذاری‌ها کمک کند</span></span></span></span></span></i><i><span dir="LTR" style="font-size:11.5pt"><span style="background:lime"><span style="line-height:107%"><span style="background-color:#ffffff;">.</span></span></span></span></i><i><span style="font-size:11.5pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="background-color:#ffffff;"> هدف این پژوهش ارزیابی شاخص بانکداری الکترنیک در استان‌های کشور است که برای منظور، دو شاخص &laquo;شاپرک&raquo; و &laquo;پرداخت الکترونیکی&raquo; توسط </span></span></span></span></i><i><span dir="LTR" style="font-size:11.5pt"><span style="line-height:107%"><span kayhan="" style="font-family:" xb=""><span style="background-color:#ffffff;">PCA</span></span></span></span></i><i><span lang="FA" style="font-size:11.5pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="background-color:#ffffff;"> (تجزیه مولفه‌های اصلی) مورد بررسی قرار داده شده، سپس میزان اهمیت هر کدام را سنجیده و به شاخص بانکداری الکترونیک تبدیل نماید؛ همچنین با مقایسه و رتبه‌بندی 31</span></span></span></span></i><i><span style="background-color:#ffffff;"> </span></i><i><span lang="FA" style="font-size:11.5pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="background-color:#ffffff;">استان ایران، جایگاه هر استان در رتبه‌بندی ابداعی بانکداری الکترونیکی در محدوده زمانی 1391 تا 1401 را مشخص کند. در ادامه با استفاده از خوشه‌بندی، استان‌ها به سه گروه توسعه یافته (مناسب، تقریبا مناسب و نامناسب) تقسیم بندی شده است که این خوشه‌بندی با توجه به تعداد گره‌ها و مسافت استان‌های مرکزی ایران می‌باشد. نتایج حاصل از پژوهش نشان می&shy;دهد که عامل شاپرک به تنهایی 21/99 درصد واریانس را دربرگرفته و بیشترین تاثیر را در بین دو عامل موثر دارد. همچنین می‌توان نتیجه گرفت استان‌های تهران و اصفهان&nbsp; به ترتیب در رتبه اول و دوم قرار گرفته‌اند و استان</span></span></span></span></i><i><span lang="FA" style="font-size:11.5pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="background-color:#ffffff;">&shy;</span></span></span></span></i><i><span lang="FA" style="font-size:11.5pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="background-color:#ffffff;">های خراسان جنوبی و شمالی به ترتیب آخرین رتبه شاخص را به خود اختصاص داده‌اند.</span></span></span></span></i></span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><em><span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:11.5pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="background-color:#ffffff;">In recent years, the contribution of new electronic payment tools in reducing the volume of paper money has been significant, in such a way that electronic payment methods have challenged the use of cash and transformed traditional banking and interbank processes and procedures.</span></span></span><span style="background-color:#ffffff;"> </span><span style="font-size:11.5pt"><span style="background:lime"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="background-color:#ffffff;">As one of the main pillars of economic development, electronic banking plays an important role in facilitating access to financial services and improving the efficiency of the banking system. Assessing the status of electronic banking in the provinces can help identify challenges and opportunities in this area and improve policymaking</span></span></span></span><span style="font-size:11.5pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="background-color:#ffffff;">.The purpose of this research is to evaluate the electronic banking index in the provinces of the country, for this purpose, two indices &quot;Shaperak&quot; and &quot;electronic payment&quot; were examined by PCA (principal component analysis), then the importance of each was measured and the index was convert electronic banking; Also, by comparing and ranking the 31 provinces of Iran, determine the position of each province in the innovative ranking of electronic banking in the time range of 2012 to 2022. In the following, by using clustering, the provinces are divided into three developed groups (suitable, almost suitable and unsuitable), which is based on the number of nodes and the distance of the central provinces of Iran. The results of the research show that the Shaperak factor alone covers 21.99% of the variance and has the most impact among the two effective factors. It can also be concluded that the provinces of Tehran and Isfahan are ranked first and second respectively, and the provinces of South and North Khorasan respectively have the last index rank.</span></span></span></span></span></span></em></div> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span></span> پرداخت الکترونیکی, بانکداری الکترونیکی, تجزیه مولفه‌های اصلی, تحلیل خوشه‌ای Electronic Payment, Electronic Banking, Principal Component Analysis, Cluster Analysis 359 384 http://mieaoi.ir/browse.php?a_code=A-10-476-5&slc_lang=fa&sid=1 Amir Ali Farhang امیرعلی فرهنگ s_farhang@pnu.ac.ir 100319475328460012370 100319475328460012370 No Assistant Prof, Department of Economics, Payame Noor University (PNU),Tehran, Iran دانشیار، گروه اقتصاد، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Saeed kianpoor سعید کیان پور s_kianpoor@pnu.ac.ir 100319475328460012371 100319475328460012371 Yes Assistant Prof, Department of Economics, Payame Noor University(PNU),Tehran, Iran استادیار گروه اقتصاد،دانشگاه پیام نور، تهران، ایران (نویسنده مسئول) Sogand Hossein Nia Chafjiri سوگند حسین نیا چافجیری s.hosseinnia05@umail.umz.ac.ir 100319475328460012372 100319475328460012372 No Department of Economics, Mazandaran University گروه اقتصاد، دانشگاه مازندران