fa مدل‌سازی حسابداری مسئولیت‌پذیر در بانک‌های اسلامی برای مقابله با فساد مالی تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:14.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">فساد مالی یکی از مهم‌ترین چالش‌های نظام‌های بانکی اسلامی است که با وجود چارچوب‌های اخلاقی و شرعی، همچنان رخ می‌دهد. هدف پژوهش: مدل‌سازی نظام حسابداری مسئولیت‌پذیر متناسب با ساختار بانک‌های اسلامی برای پیشگیری مؤثر از فساد مالی. روش: پژوهش کیفی-اکتشافی با رویکرد نظریه داده‌بنیاد؛ گردآوری داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ۱۵ متخصص برجسته حوزه بانکداری اسلامی، حسابداری شرعی و مبارزه با فساد، و تحلیل با کدگذاری باز (استخراج مفاهیم)، محوری (دسته‌بندی مقوله‌ها) و انتخابی (مدل‌سازی مفهومی). یافته‌ها: شناسایی ۵ بُعد کلیدی هم‌افزا در مدل مفهومی: ۱) شفافیت شرعی (افشای عقود و گزارش نظارت فقهی)، ۲) پاسخ‌گویی اخلاق‌محور (امانت‌داری و عدالت در تخصیص منابع)، ۳) نظارت چندلایه (شرعی-نهادی-اجتماعی)، ۴) سازوکارهای کنترلی داخلی (بازدارنده، کشف‌گر، اصلاح‌گر)، و ۵) پیوند فعال با نهادهای نظارتی شرعی. کاربرد مدل: چارچوب عملی برای بازطراحی سیستم‌های حسابداری بانک‌های اسلامی، آزمون تجربی با مدل‌سازی معادلات ساختاری، ارتقای شاخص شفافیت شرعی-مالی، و کاهش ۳۰-۴۰% فرصت‌های فساد بر اساس مطالعات مقدماتی. این مدل قابلیت اجرا در بانک‌های ایرانی و تطبیق با استانداردهای </span></span><span style="font-size:14.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">AAOIFI</span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:14.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> را دارد</span></span><i><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:10.5pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">.</span></span></i></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Financial corruption remains a critical challenge for Islamic banking systems despite ethical and Shariah frameworks. Objective: To model a responsible accounting system tailored to Islamic banks for effective corruption prevention. Method: Qualitative-exploratory grounded theory approach; data collected via semi-structured interviews with 15 prominent experts in Islamic banking, Shariah accounting, and anti-corruption, analyzed through open coding (concept extraction), axial coding (category formation), and selective coding (conceptual modeling). Findings: Identification of 5 synergistic dimensions in the conceptual model: 1) Shariah transparency (disclosure of contracts and Shariah audit reports), 2) Ethics-based accountability (trusteeship and equitable resource allocation), 3) Multi-layered supervision (Shariah-institutional-social), 4) Internal control mechanisms (preventive, detective, corrective), and 5) Active linkage with Shariah supervisory institutions. Application: Practical framework for redesigning Islamic banks&#39; accounting systems, empirical testing via Structural Equation Modeling (SEM), enhancing Shariah-financial transparency index (Disclosure Index), and reducing corruption opportunities by 30-40% based on preliminary studies. The model is executable in Iranian banks and adaptable to AAOIFI standards.</span></span></div> حسابداری مسئولیت‌پذیر, بانک اسلامی, فساد مالی, نظریه داده‌بنیاد, شفافیت مالی Responsible Accounting, Islamic Banking, Financial Corruption, Grounded Theory, Financial Transparency 189 217 http://mieaoi.ir/browse.php?a_code=A-10-1082-7&slc_lang=fa&sid=1 Arash Einy آرش عینی arash.einy1364@gmail.com 100319475328460014697 100319475328460014697 Yes Novin Non-Profit Organization, Ardabil, Iran موسسه غیرانتفاعی نوین، اردبیل، ایران Mahnaz khodaei مهناز خدائی نیارق M_khodaei66@yahoo.com 100319475328460014698 100319475328460014698 No Azad University Ardabil, Ardabil, Iran دانشگاه آزاد اردبیل، اردبیل، ایران