1- گروه حسابداری، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران 2- گروه حسابداری، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران ، alijafari1355@iau.ir
چکیده: (10 مشاهده)
هدف این پژوهش ارائه چارچوب حسابرسی توضیحپذیر برای ارزیابی ریسک صورتهای مالی مبتنی بر هوش مصنوعی قابل تبیین است. این پژوهش از لحاظ هدف، اکتشافی و از لحاظ نوع استدلال، استقرایی و از نظر ماهیت دادهها، پژوهش کیفی است. جامعه آماری این پژوهش شامل 39 مقاله نهایی میباشد که از طریق جستجوی نظاممند در پایگاههای علمی (تمرکز بر منابع خارجی از سال 2020 به بعد و منابع داخلی از سال 1400 به بعد) استخراج شدند. تحلیل دادهها با استفاده از تکنیک تحلیل محتوای اسنادی انجام شد و برای اطمینان از قابلیت اعتماد تحلیلها، کیفیت آن با محاسبه ضریب کاپای کوهن (742/0) تأیید گردید. یافتههای محوری پژوهش به چهار کد فراگیر دستهبندی شدند: مفهوم حسابرسی توضیحپذیر مبتنی بر هوش مصنوعی قابل تبیین، پیشایندها، پیامدها و عوامل تعدیلگر. نتایج نشان داد که هوش مصنوعی قابل تبیین با تقویت ارتباط تبیینها با ریسک تحریف بااهمیت و بهبود قضاوت انسانی، کیفیت حسابرسی و پاسخگویی حرفهای را ارتقا میدهد. دستیابی به این پیامدهای مثبت، مستلزم فراهم بودن پیشایندهایی نظیر آمادگی فنی و زیرساختی، استانداردهای حرفهای و مهارتهای ترکیبی حسابرسان است. همچنین، پیامدهای منفی بالقوهای مانند چالشهای فنی و شناختی، حرفهای و اخلاقی شناسایی شدند. در نهایت، اثرگذاری حسابرسی توضیحپذیر تابعی از عوامل تعدیلگر همچون نگرش مدیریت، فشارهای محیطی و بلوغ اکوسیستم فناوری میباشد.
Mollaei R, jafari A, Pakmaram A, Rezaei N. Designing an Interpretable Audit Framework for Financial Statement Risk Assessment Based on Explainable Artificial Intelligence. mieaoi 2026; 15 (56) : 6 URL: http://mieaoi.ir/article-1-2003-fa.html
ملائی رحیم، جعفری علی، پاک مرام عسگر، رضائی نادر. طراحی چارچوب حسابرسی توضیحپذیر برای ارزیابی ریسک صورتهای مالی مبتنی بر هوش مصنوعی قابل تبیین. نشریه اقتصاد و بانکداری اسلامي. 1405; 15 (56) :111-137
