1- دکتری مالی- بانکداری، گروه مالی بانکداری، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران ، h_seilsepour@atu.ac.ir 2- دانشیار، گروه مالی و بانکداری، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران 3- دکتری حسابداری، گروه حسابداری، دانشگاه تهران پردیس بین الملل کیش، تهران، ایران
چکیده: (4 مشاهده)
انتخاب مناسبترین عقود اسلامی در نظام بانکی بهویژه برای تسهیلاتی مانند ودیعه مسکن مستلزم نگرشی یکپارچه است که همزمان جنبههای فقهی، اقتصادی و اجرایی را لحاظ کند. این پژوهش با هدف شناسایی و اولویتبندی معیارهای ارزیابی عقود بانکی و رتبهبندی آنها با تکیه بر شواهد میدانی و رویکردی تلفیقی از روشهای کیفی و کمّی انجام شده است. در مرحله نخست و از طریق مرور نظاممند منابع فقهی و بانکی، تحلیل اسناد رسمی بینالمللی و انجام مصاحبههای نیمهساختاریافته با ۱۸ نفر از خبرگان، شش معیار اصلی شامل انطباق شرعی، کارایی اقتصادی و سودآوری، ریسک عملیاتی و حقوقی، سهولت اجرا، انعطافپذیری قراردادی و مدیریت نقدینگی استخراج شد. در مرحله کمّی، با بهرهگیری از روش بهترین بدترین، وزن معیارها تعیین و سپس با استفاده از تکنیک آراس فازی، هفت عقد منتخب شامل مشارکت مدنی، جعاله، مرابحه، اجاره به شرط تملیک، استصناع، قرضالحسنه و مضاربه بر اساس نظرات ۳۰ خبره رتبهبندی شدند. نتایج نشان داد معیار انطباق شرعی با وزن ۰٫۲۸۷ و کارایی اقتصادی با وزن ۰٫۲۱۱ بیشترین اهمیت را دارا بودهاند، درحالیکه مدیریت نقدینگی با وزن ۰٫۰۷۱ کمترین اهمیت را کسب کرده است. بر اساس رتبهبندی نهایی عقود، مشارکت مدنی در جایگاه نخست، جعاله در رتبه دوم و مرابحه در رتبه سوم قرار گرفتند و قرضالحسنه و مضاربه ضعیفترین عملکرد را نشان دادند. یافتههای پژوهش ضرورت ایجاد توازن بین الزامات شرعی، کارایی اقتصادی و ملاحظات عملیاتی را در انتخاب عقود بانکی یادآور شده و میتواند مبنایی برای اصلاح سیاستهای اعتباری و طراحی محصولات نوین بانکداری اسلامی در بخش مسکن فراهم آورد.
seilsepoor H, mohagahnia M J, Razaghi D. Evaluation and Ranking of Islamic Banking Contracts for Rental Deposit Financing Using a Fuzzy Multi-Criteria Decision-Making Approach. mieaoi 2026; 15 (56) : 7 URL: http://mieaoi.ir/article-1-1944-fa.html
سیلسپور حسین، محقق نیا محمدجواد، رزاقی داوود. ارزیابی و رتبهبندی عقود اسلامی در تأمین مالی ودیعه مسکن با رویکرد تصمیمگیری چندمعیاره فازی. نشریه اقتصاد و بانکداری اسلامي. 1405; 15 (56) :143-164
