1- استادیار، گروه مدیریت، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران ، e.niazi@gu.ac.ir 2- استادیار، گروه مدیریت، دانشکده علوم انسانی آزادشهر، دانشگاه گنبدکاووس، گنبدکاووس، ایران
چکیده: (9 مشاهده)
این پژوهش با هدف تحلیل آینده سرمایه انسانی در بانکداری اسلامی ایران در عصر هوش مصنوعی و بانکداری باز و ارائه چارچوبی راهبردی برای سیاست‌گذاری منابع انسانی انجام شده است. با توجه به شتاب تحولات فناورانه، تشدید رقابت با فین‌تک‌ها، افزایش فشارهای عملکردی و بروز چالش‌های اخلاقی در تصمیم‌گیری‌های الگوریتمی، نظام بانکی اسلامی با عدم‌قطعیت‌های ساختاری مواجه است که می‌تواند مشروعیت شرعی، کیفیت سرمایه انسانی و اعتماد عمومی را تحت تأثیر قرار دهد. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از رویکرد آینده‌پژوهی اکتشافی–تبیینی و روش ترکیبی انجام شد. در مرحله نخست، از طریق مرور نظام‌مند ادبیات و انجام ۱۸ مصاحبه عمیق با خبرگان بانکداری اسلامی، مدیریت سرمایه انسانی و فناوری‌های مالی، پیشران‌ها و روندهای کلیدی شناسایی شد. در مرحله دوم، با استفاده از تحلیل ساختاری و نرمافزار میکمک، ۱۴ متغیر کلیدی و عدم‌قطعیت‌های راهبردی استخراج گردید. سپس سه وضعیت محتمل برای هر متغیر تعریف و از طریق تحلیل سازگاری متقاطع در نرمافزار سناریوویزارد، یازده سناریوی قوی با بیشترین درجه انسجام درونی تولید شد. در مرحله غنی‌سازی، این سناریوها بر اساس همگرایی الگوهای ساختاری در چهار سناریوی معنادار تجمیع شدند: تحول هم‌افزای فناورانه–اخلاقی، گذار مدیریت‌شده، فرسایش سرمایه انسانی در رقابت فناورانه، و پایداری اخلاقی با کندی تحول دیجیتال. یافته‌ها نشان می‌دهد آینده مطلوب زمانی محقق می‌شود که شایسته‌سالاری داده‌محور، رهبری اخلاقی، آموزش‌های تلفیقی فناوری–فقه و نظام‌های نظارت شرعی دیجیتال به‌صورت هم‌زمان تقویت شوند. در مقابل، غفلت از توسعه مهارت‌های ترکیبی و حکمرانی اخلاقی می‌تواند به تشدید شکاف مهارتی، مهاجرت نخبگان و تعارض سودآوری و شریعت بینجامد. این پژوهش با ارائه چارچوبی نظام‌مند برای تحلیل عدم‌قطعیت‌های سرمایه انسانی، مبنایی علمی برای طراحی سیاست‌های انعطاف‌پذیر و آینده‌نگر در بانکداری اسلامی فراهم می‌آورد.
