1- گروه حسابداری، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران. 2- گروه حسابداری، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران. ، mh.shorvarzi@iau-neyshabur.ac.ir
چکیده: (3 مشاهده)
این پژوهش با هدف بررسی اهمیت نسبی و ساختار علّی اجزای پنج‌گانه چارچوب کنترل داخلی کوزو و آزمون اعتبار آن‌ها در بافت ایران انجام شده است. روش تحقیق از نوع ترکیبی ترتیبی است؛ در گام نخست، شاخص‌های پژوهش طی دلفی سه‌دوری با مشارکت ۱۵ خبره تأیید شد. در گام دوم، روابط علّی میان مؤلفه‌ها با استفاده از تکنیک دیمتل تحلیل گردید و در گام سوم، داده‌های گردآوری‌شده از ۱۶۰ پاسخ‌دهنده شامل اعضای هیئت‌علمی، حسابرسان و مدیران مالی با بهره‌گیری از آزمون فریدمن و مدل‌سازی معادلات ساختاری به روش حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان می‌دهد که ساختار نهایی شامل ۲۵ زیرمعیار در هفت مؤلفه اصلی است، به‌طوری‌که مؤلفه‌های پیشنهادی (فرهنگ و مفاهیم اسلامی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی) حفظ شدند. همچنین، ضریب تعیین اثربخشی کنترل داخلی از ۰.۴۴۴ در چارچوب پایه به ۰.۵۰۴ در چارچوب توسعه‌یافته افزایش یافت که گویای بهبود توان تبیینی مدل است. تحلیل دیمتل نیز مؤلفه‌های محیط کنترلی، فرهنگ اسلامی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی را در جایگاه عوامل اثرگذار کلیدی قرار داد. با این اوصاف، چارچوب توسعه‌یافته ظرفیت بالایی در تبیین اثربخشی کنترل داخلی در محیط اقتصادی ایران دارد، مشروط بر آنکه پیش از انتشار نهایی، ناسازگاری‌های عددی با داده‌های خام و خروجی‌های نرم‌افزاری بازنگری و تطبیق داده شوند.
